Ο δεκάχρονος Λεύκιος κάθισε στην όχθη του ποταμού, που βρισκόταν σε απόσταση μισού περίπου χιλιομέτρου από το σπίτι του θείου του. Άνοιξε τη σχολική του τσάντα και πήρε από μέσα ένα βιβλίο. Άρχισε να περιεργάζεται τις μικρές σκόρπιες λέξεις πάνω στο σκληρό εξώφυλλό του. Ήταν τόσο πολλές που έχανε τον λογαριασμό κάθε φορά που προσπαθούσε να τις μετρήσει. Ξαφνικά, το βλέμμα του έπεσε πάνω στον τίτλο του. Ψηλάφισε σκεφτικός τα γράμματά του και τον πρόφερε σιγανά: Με αρετή.

Το βιβλίο ήταν δώρο της γιαγιάς του. Τα σαββατιάτικα απογεύματα, η κυρία Αθηνά και ο κύριος Λουκιανός συνήθιζαν να πηγαίνουν με τον Λεύκιο σ’ ένα μεγάλο λιβάδι που βρισκόταν σε μικρή απόσταση από το σπίτι τους. Στη βορινή άκρη του υπήρχε μια ψηλή ελιά με μια μεγάλη κουφάλα. Η γιαγιά και ο παππούς κάθονταν σιμά της κι έβαζαν τον Λεύκιο να καθίσει ανάμεσά τους. Η κυρία Αθηνά άρχιζε τότε να διηγείται ιστορίες από το Βιβλίο των Αρετών και να τους μεταφέρει από αυτές πολύτιμα μηνύματα. Ύστερα άνοιγε το ψάθινο καλάθι της, που ήταν στολισμένο με κεντητά τριαντάφυλλα και γαρίφαλα, κι έβγαζε από μέσα λίγες φέτες ζυμωτό ψωμί, ελιές τσακιστές, παραδοσιακές πίτες και σπιτικό τυρί, που τα έφτιαχνε όλα με τα χέρια της. Έβγαζε ακόμα φρέσκες ντοματούλες, σύκα, μήλα, σταφύλια, ρόδια και άλλα καλά που καλλιεργούσε ο κύριος Λουκιανός στην εύφορη αυλή τους, και γέμιζε το κατάλευκο στρογγυλό τραπεζομάντιλο.

Ο Λεύκιος θυμήθηκε μια από τις τελευταίες όμορφες αναμνήσεις που του είχε χαρίσει η γιαγιά του προτού φύγει από τη ζωή, και χαμογέλασε νοσταλγικά:

Ο Λεύκιος, καθισμένος στην όχθη του ποταμού, συνέχισε να περιεργάζεται το εξώφυλλο του βιβλίου και να ταξιδεύει στις όμορφες αναμνήσεις του.

— Μέσα σε αυτό το βιβλίο, παιδί μου, θα βρεις καλούς και πιστούς φίλους, τους οποίους όμως θα μπορείς μόνο να τους αισθάνεσαι! του έλεγε η κυρία Αθηνά κάθε φορά που του ονομάτιζε τις αρετές που κληρονομούν οι άνθρωποι από τους καλούς προγόνους τους:

Αλήθεια, Δικαιοσύνη, Ειρήνη, Σεβασμός, Ελευθερία, Υγεία, Αγάπη, Στοργή, Ελπίδα, Τιμιότητα, Ειλικρίνεια, Πίστη, Σοφία, Σύνεση, Φρόνηση, Σεμνότητα, Μετριοφροσύνη, Ταπεινοφροσύνη, Ευγνωμοσύνη, Εκτίμηση, Αξιοπρέπεια, Διορατικότητα, Πρόνοια, Αφοσίωση, Θέληση, Πειθαρχία, Αποφασιστικότητα, Εργατικότητα, Υπευθυνότητα, Ψυχραιμία, Μάθηση, Μελέτη, Εξάσκηση, Δημιουργικότητα, Εξυπνάδα, Ευρηματικότητα, Οικονομία, Άθληση, Ευγένεια, Καλοσύνη, Κατανόηση, Φιλανθρωπία, Συμπόνια, Συμφιλίωση, Φιλευσπλαχνία, Γενναιοδωρία, Φιλία, Φιλοπατρία, Γενναιότητα, Θάρρος, Τόλμη, Αγωνιστικότητα, Συνεργασία, Επικοινωνία, Πειθώ, Εχεμύθεια, Αλληλεγγύη, Μεταμέλεια, Συγχώρηση, Βελτίωση, Πρόοδος, Επιτυχία, Ευημερία, Αξιοσύνη, Χαρά, Ψυχαγωγία, Ευφροσύνη, Ευτυχία, Ομορφιά, Αγνότητα…

Ο Λεύκιος φυλλομέτρησε ξανά το βιβλίο και σταμάτησε σε μια συγκεκριμένη σελίδα. Μέχρι εδώ διάβασα την τελευταία φορά, σκέφτηκε. Οι σκέψεις και τα συναισθήματά του διείσδυσαν τότε στον θαυμαστό και μυστηριώδη κόσμο του Βιβλίου των Αρετών.

Άρχισε να διαβάζει αργά την επόμενη ιστορία και άνοιξε διάπλατα τις πόρτες του μυαλού και της καρδιάς του για να περάσουν τα καινούρια μηνύματα:

Κάποτε, ζούσε σε μια όμορφη πόλη ένα φιλήσυχο κι εργατικό ανδρόγυνο που είχε δύο παιδιά, τον Αυγερινό και την Αρτέμιδα. Η οικογένεια έβγαζε τα προς το ζην καλλιεργώντας μια μεγάλη έκταση εύφορης γης. Οι σοδειές τους χρόνο με τον χρόνο γίνονταν πλουσιότερες, κι έτσι η πρόοδος, η ευημερία και η ευτυχία δεν έλειπαν από το σπιτικό τους.

Κάθε απόγευμα Σαββάτου, η τετραμελής οικογένεια συνήθιζε να πηγαίνει σ’ ένα παραλιακό εστιατόριο της πόλης για ν’ απολαύσουν τα νόστιμα παραδοσιακά εδέσματα που σέρβιραν εκεί, μα και για να κάνουν έναν απολογισμό των εργασιών και των γεγονότων της εβδομάδας που είχε περάσει. Μιλούσαν για τα βήματα προόδου που είχε κάνει ο καθένας τους, εντόπιζαν λάθη και παραλείψεις τους, και συζητώντας μεταξύ τους έβρισκαν λύσεις σε διάφορα προβλήματά τους. Οι γονείς αντιμετώπιζαν με αγάπη και σεβασμό τα παιδιά τους, κι εκείνα ανταπέδιδαν με χαρούμενα χαμόγελα και λόγια.

Ένα σαββατιάτικο απόγευμα που η μοσχοβολιά της άνοιξης πλημμύριζε την πλάση, η τετραμελής οικογένεια καθόταν πάλι στο ίδιο εστιατόριο, πλάι στην ήσυχη θάλασσα.

Ο ήλιος, που είχε κατεβεί χαμηλότερα για να ζεστάνει τους ανθούς, άκουσε τις ομιλίες της οικογένειας και αποφάσισε ν’ ανταμείψει τους γονείς για την άριστη συμπεριφορά τους απέναντι στα παιδιά τους.

Στο τέλος λοιπόν του δειλινού, καθώς ο ήλιος έδυε, άφησε δύο ολόλαμπρες αχτίδες του πάνω στη Γη και τους είπε: «Οι γονείς, με τη συμπεριφορά τους, δίνουν το καλό παράδειγμα στα παιδιά τους. Πηγαίνετε να γεμίσετε το σπιτικό τους με την Ευτυχία της Ανταμοιβής».

Οι αχτίδες ακολούθησαν αμέσως τις οδηγίες που τους έδωσε ο ήλιος. Πήγαν στο σπίτι της οικογένειας, φώλιασαν μέσα στις καρδιές των παιδιών του ζευγαριού και τις γέμισαν με πρωτόγνωρη ζεστασιά. Έτσι, η έμπνευση των δύο εφήβων ενδυναμώθηκε, τα χαρίσματά τους αφυπνίστηκαν και γεννήθηκαν τα υψηλά οράματά τους.

Οι μήνες που ακολούθησαν βρήκαν την Αρτέμιδα και τον Αυγερινό ν’ απολαμβάνουν τη μια επιτυχία τους μετά την άλλη. Τόσο οι γονείς όσο και τα παιδιά ζούσαν πολλές στιγμές χαράς και συγχρόνως γέμιζαν τη μνήμη τους με όμορφες αναμνήσεις.

Όταν έφτασε όμως ο χειμώνας, μια περίεργη αίσθηση έκανε την εμφάνισή της στο σπιτικό τους και πάγωσε την ευτυχία τους. Οι πεποιθήσεις και οι συνήθειες που υιοθέτησαν οι γονείς τους από κάποιους καινούριους φίλους που έκαναν εκείνο το διάστημα, εξόρισαν τη χάρη της ταπεινοφροσύνης τους και αποδυνάμωσαν τον σεβασμό τους προς τ’ αληθινά αγαθά της ζωής.

«Οι χαρακτήρες μας δεν χρειάζονται άλλη βελτίωση», αποφάσισαν από κοινού ένα βράδυ που διασκέδαζαν με την καινούρια παρέα τους.

Από εκείνη τη στιγμή η απόφασή τους αυτή άρχισε να διαφεντεύει το μυαλό τους και έγινε το νέο θεμέλιο πάνω στο οποίο θα χτιζόταν το μέλλον της οικογένειάς τους.

Η μητέρα και ο πατέρας είχαν πλέον ως προτεραιότητα να εντυπωσιάσουν τους φίλους τους και σιγά σιγά έπαψαν ν’ αποζητούν και να ευχαριστιούνται τη συναναστροφή με τα παιδιά τους. Έτσι λοιπόν, ανάμεσα σε άλλες υγιείς δραστηριότητες, διέκοψαν και τις σαββατιάτικες επισκέψεις τους στο παραλιακό εστιατόριο, γεγονός που τα λύπησε.

Με το πέρασμα των ημερών, η λύπη του Αυγερινού και της Αρτέμιδας μεγάλωσε και εξόρισε από τις καρδιές τους τις δύο ζεστές ηλιαχτίδες που τους είχε στείλει κάποτε ο ήλιος. Τα αισθήματα των παιδιών διαταράχτηκαν, το χαμόγελό τους σβήστηκε και η λάμψη χάθηκε από το βλέμμα τους.

Ο Λεύκιος συνέχισε να διαβάζει σιωπηλά την ιστορία, μέχρι που έφτασε στην τελευταία σελίδα:

Ίσα που είχε προλάβει ο Λεύκιος να διαβάσει την τελευταία πρόταση, όταν άκουσε κάποιον να φωνάζει δυνατά το όνομά του. Έστρεψε ξαφνιασμένος το κεφάλι του και είδε τον ξάδερφό του να στέκεται καμιά δεκαριά μέτρα πιο πέρα, στην άκρη του δρόμου που πήγαινε παράλληλα με το ποτάμι.

Τα λόγια του συνομήλικου ξαδέρφου του τον έκαναν να κλείσει βιαστικά το βιβλίο και να σηκωθεί αμέσως πάνω. Άρπαξε την τσάντα του και κατέβηκε τον χαμηλό λόφο όσο πιο γρήγορα μπορούσε. Ένα τέταρτο περίπου μετά έφτασε λαχανιασμένος στο σπίτι του θείου του.

Είδε τη μισάνοιχτη πόρτα και προς στιγμή ανησύχησε. Προχώρησε όσο πιο αθόρυβα μπορούσε, να μην τον πάρει κανείς είδηση, μα μόλις κοντοζύγωσε στη μεγάλη κεντρική σκάλα που οδηγούσε στον πρώτο όροφο του σπιτιού, μια αγριεμένη φωνή τον ανάγκασε να σταματήσει απότομα.

Ο Λεύκιος σκιάχτηκε. Είδε τον κύριο Νέαρχο και την κυρία Πένυ να στέκονται στο κέντρο του σαλονιού και να τον κοιτούν αυστηρά, και αυθόρμητα σήκωσε ελαφρώς το χέρι του για να τους χαιρετήσει.

Ο Λεύκιος χαμήλωσε το κεφάλι του κι έμεινε σιωπηλός. Στιγμές σαν κι αυτή τον κατέβαλλε ο φόβος, τα έχανε και δεν ήξερε τι να πει.

Έκανε ν’ ανοίξει το στόμα του να αρθρώσει έστω μία λέξη, μα ο θείος του πρόλαβε και τον σταμάτησε.

Ο Λεύκιος ήθελε να του εξηγήσει, μα θυμήθηκε πως σε λιγότερο από πέντε δευτερόλεπτα ο θείος του θα τον αποκαλούσε ξεροκέφαλο και μετά θα του έβαζε μια γερή τιμωρία.

Ο Λεύκιος δεν έβγαλε άχνα από τον φόβο του. Έτριψε το αυτί του, που τον σούβλιζε από τον πόνο, και προσπάθησε να διαχειριστεί τη λύπη του, που έγινε μεγαλύτερη όταν θυμήθηκε πως εκείνη τη μέρα είχε τα γενέθλιά του και πως θα τα περνούσε νηστικός και κλειδωμένος μέσα στο υπνοδωμάτιό του. Είχε συνηθίσει να του συμπεριφέρονται σκληρά ο θείος και η θεία του, οπότε προσπάθησε και αυτή η φορά ν’ αποδιώξει νωρίς από τη σκέψη του το περιστατικό.

Τη στεναχώρια όμως που τύλιξε την καρδιά του όταν άκουσε τα τελευταία λόγια του θείου του δυσκολεύτηκε να τη διαχειριστεί.

Ξεροκέφαλο παιδί! Μάταια προσπαθώ να σε εκπολιτίσω! Είσαι ίδιος ο πατέρας σου!

Ο γέροντας Λουκιανός μιλούσε πάντοτε με τα καλύτερα λόγια για τον κύριο Ανδρέα, τον πατέρα του Λεύκιου. Μια από τις μεγαλύτερες στεναχώριες του παιδιού λοιπόν ήταν που θα ζούσε τη ζωή του χωρίς την παρουσία και την καθοδήγησή του.

Ο Λεύκιος πίστεψε εκείνα τα λόγια, και από τότε γενναίοι συλλογισμοί ξεπετάγονταν από τη σκέψη του:

Θα προσπαθώ να είμαι κι εγώ δίκαιος.
Θα προσπαθώ να είμαι κι εγώ ειρηνικός.

Στη θύμηση του κυρίου Ανδρέα, ο Λεύκιος συγκινήθηκε. Ξάπλωσε στο κρεβάτι του κι έκρυψε το κεφάλι του κάτω από το μαξιλάρι. Έκλαψε όσο πιο αθόρυβα μπορούσε, ώσπου το παράπονό του ημέρεψε και η καρδιά του ξαλάφρωσε. Αν το κλάμα του ακουγόταν παραέξω, θα έτρωγε κι άλλη κατσάδα και θα φορτωνόταν κι άλλη τιμωρία.

Την προηγούμενη εβδομάδα είχε τραυματιστεί στα γόνατα, όταν κάποιοι μαθητές της έκτης τάξης είχαν αρπάξει τη σχολική του τσάντα και την κλοτσούσαν ο ένας στον άλλο. Μάταια προσπάθησε να τους σταματήσει. Μία περίπου ώρα μετά τη βρήκε πεταμένη μέσα στον κάδο των σκουπιδιών, μα είχε φθαρεί σε τέτοιο βαθμό που ήταν αδύνατο να χρησιμοποιηθεί ξανά. Μάζεψε λοιπόν τα βιβλία του, που είχαν σκορπιστεί καταγής, κι επέστρεψε στο σπίτι στενοχωρημένος. Ο θείος του θύμωσε πολύ όταν έμαθε τι είχε συμβεί.

Για μία ολόκληρη εβδομάδα, λοιπόν, ο Λεύκιος πήγαινε στο σχολείο κρατώντας τα βιβλία στο χέρι. Ορισμένες φορές του έπεφταν κάτω, και τότε τα γνωστά παιδαρέλια της έκτης, που όλο γύρευαν τρόπους για ν’ αποδιώξουν την πλήξη τους, άρπαζαν την ευκαιρία και διασκέδαζαν με την ταλαιπωρία του.

Μία εβδομάδα μετά, η κυρία Πένυ τού έδωσε ένα χαρτονόμισμα και του είπε κοφτά:

Δεν πρόλαβε όμως να πάρει το χαρτονόμισμα από τα χέρια της, γιατί ο ξάδερφός του, ο Πέτρος, που περιφερόταν άσκοπα στην κουζίνα, το άρπαξε γρήγορα και άρχισε τα παιχνιδίσματα.

Όταν ο Πέτρος έκανε το κέφι του, έδωσε το χαρτονόμισμα στον Λεύκιο κι εκείνος κίνησε να πάει στο βιβλιοπωλείο, που βρισκόταν μισό περίπου χιλιόμετρο μακριά, για ν’ αγοράσει μια καινούρια σχολική τσάντα.

Στη διαδρομή βρέθηκε να περπατάει πίσω από δύο κορίτσια, τη Χλόη και τη Ναυσικά, μαθήτριες της έκτης τάξης του δημοτικού σχολείου, που συνόρευε με το γυμνάσιο στο οποίο φοιτούσε αυτός. Συζητούσαν μεταξύ τους για μια σχολική εργασία που είχαν να κάνουν. Κάποια στιγμή άρχισαν να μιλούν πιο δυνατά και ο Λεύκιος άκουσε τα λόγια τους.

Τα δύο κορίτσια ευθύς σταμάτησαν να περπατούν κι έστρεψαν σαστισμένες το κεφάλι τους πίσω. Ο Λεύκιος κοντοστάθηκε και τους χαμογέλασε.

Το βλέμμα τους φωτίστηκε από χαρά όταν τον αντίκρισαν. Τον αντιχαιρέτησαν κι έπιασαν φιλική κουβέντα μαζί του. Η Χλόη τού ζήτησε να επαναλάβει τις ποικιλίες του σιταριού για να τις σημειώσει, γι’ αυτό και ο Λεύκιος τις ξανάπε αργά.

Στο τέλος, την πήρε η συγκίνηση τη γιαγιά μου και μου απάγγειλε από μνήμης ένα παλιό ποίημα, στο οποίο ο ποιητής αναφέρει τη λέξη «στάρι», όπως λέγεται αλλιώς το σιτάρι.

Ο Λεύκιος αισθάνθηκε ξαφνικά περίεργα. Σούφρωσε ελαφρώς τα φρύδια του κι έμεινε ν’ ακούει σκεφτικός τη Ναυσικά, η οποία άρχισε ν’ απαγγέλει σιγανά ορισμένους από τους στίχους του ποιήματος, έχοντας το βλέμμα της στραμμένο στις ανθισμένες αμυγδαλιές που έστεκαν με λεβεντιά, λίγα μέτρα πιο πέρα. Η καρδιά του Λεύκιου άρχισε να χτυπάει δυνατά, από απροσδιόριστη αιτία: